Chẩn đoán viêm xoang mạn tính là chẩn đoán lâm sàng thường gặp  tại khoa Tai mũi họng. Bệnh thường hay tái phát nhiều lần khiến cho bệnh nhân rất khó chịu, làm giảm năng suất lao động , tốn kém chi phí điều trị cho ngưới bệnh và cho xã hội. Tại Việt Nam, bệnh viêm xoang chiếm tỉ lệ 29% ở bệnh nhân người lớn và 19% ở bệnh nhi. Kháng sinh dùng cho điều trị viêm xoang chiếm 48-52% tổng số thuốc. Tại Mỹ,  tỉ lệ bệnh chiếm 14,7% dân số và mỗi năm có khoảng 31 triệu trường hợp viêm xoang mạn. Tỉ lệ này tăng 18% trong 11 năm qua. Khoảng 250 000 trường hợp được phẫu thuật trong một năm và mỗi năm tốn khoảng 5,39 tỉ đô la cho điều trị (1).
Khảo sát tần suất các chủng  vi khuẩn gây bệnh thường gặp và tìm hiểu sự nhạy cảm kháng sinh tại khoa Tai Mũi họng  (TMH) nhẳm giúp các bác sĩ trong việc chọn lựa kháng sinh để điều trị.
Mô tả chuyên đề (cắt ngang) số lượng mẫu bệnh phẩm ngẫu nhiên nhận được của khoa TMH từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2013 tại khoa Vi sinh , tổng số 160 mẫu gồm 3 loại là dịch mũi họng (np - nasopharynx), mủ (wd - wound) và đàm (sp – sputum) trong đó  dịch mũi họng có 91/ 106 mẫu (+) chiếm ưu
thế với tỷ lệ  85%. Kết quả phân lập các vi khuẩn gây bệnh hiện diện như sau: (Bảng 1)

BẢNG 1: 
TẦN SUẤT CÁC CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH PHÂN LẬP ĐƯỢC
TẠI KHOA TAI MŨI HỌNG BỆNH VIỆN BÌNH ĐỊNH
 

BENH VIEN DA KHOA TINH BINH DINH
All organisms
Data files=np.vnm.bdg.xls, sp.vnm.bdg.xls, wd.vnm.bdg.xls
Number of specimens = 160
Use expert interpretation rules
Khoa Phong=Tai Mui Hong
X_NGAYNHAN=01/01/2013 : 31/05/2013
Code	Organism	TỔNG SỐ	TỶ LÊ %	NP	SP	WD
				HỌNG	ĐÀM	MỦ
	Không mọc vi khuẩn/VKKGB	53
ac-	Acinetobacter sp.	5	4.7	4		1
bca	Moraxella catarrhalis	2	1.9	2
cal	Candida albicans	1	0.9	1
ci-	Citrobacter sp.	1	0.9	1
eco	Escherichia coli	2	1.9	2
en-	Enterobacter sp.	9	8.4	8		1
ent	Enterococcus sp.	2	1.9	2
kl-	Klebsiella sp.	9	8.4	8		1
kpn	Klebsiella pneumoniae	3	2.8	2	1
mmo	Morganella morganii	1	0.9	1
pae	Pseu. aeruginosa	9	8.4	6		3
ps-	Pseudomonas sp.	1	0.9			1
sau	Staphylococcus aureus	10	9.3	9		1
scn	Staphylococcus,SCN	38	35.5	32		6
spn	Strep. pneumoniae	6	5.6	6
str	Streptococcus sp.	8	7.5	7		1
	Tổng số (+)	107	100.0	91	1	15
	Tổng số bệnh phẩm	160
	Tỷ lệ % (+)	66.9
	Tỷ lệ % (-)	33.1

 
Tỷ lê phân lập dương tính có vi khuẩn gây bệnh là 66.9% (107/160 mẫu )
BIỂU ĐỒ 1: 
TẦN SUẤT CÁC CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH PHÂN LẬP ĐƯỢC
TẠI KHOA TAI MŨI HỌNG BỆNH VIỆN BÌNH ĐỊNH 2013
  Bảng 1 cho thấy: Staphylococcus (SCN) chiếm tỷ lệ cao nhất 35.5%, Staphylococcus aureus chiếm 9.3%. P.aeruginosa và Klebsiella sp cùng có tỷ lệ phân lập đuợc là 8.4%, Streptococcus sp 7.5% và Strep. pneumoniae 5.6%.
Kết quả năm 2009, tại khoa TMH : SCN chiếm tỷ lệ cao 39%, Streptococcus sp  21,2%. P.aeruginosa và Klebsiella sp cùng 6,9%. (3)
Kết quả nghiên cứu của Byron J. Bailey và Ithak Brook :VK thường gặp là Streptococci, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis và SCN. Có sự khác biệt về Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis .
BIỂU ĐỒ 2:
SỰ NHẠY CẢM CÁC KHÁNG SINH CỦA CÁC CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH  – KHOA TAI MŨI HỌNG – NĂM 2013

SỰ NHẠY CẢM KHÁNG SINH CỦA CÁC CHỦNG VI KHUẨN GÂY BỆNH 
KHOA TAI MŨI HỌNG – NĂM 2013

BENH VIEN DA KHOA TINH BINH DINH
All organisms
Data files=np.vnm.bdg.xls, sp.vnm.bdg.xls, wd.vnm.bdg.xls
Number of isolates = 160
Use expert interpretation rules
Khoa Phong=Tai Mui Hong
X_NGAYNHAN=01/01/2013 : 31/05/2013
Code	Antibiotic name		Code	N	%R	%I	%S
AMP_ND10	Ampicillin		AMP	15	73.3	0	26.7
AMC_ND20	Amoxicillin/Clavulanic acid		AMC	35	17.1	0	82.9
CXA_ND30	Cefuroxime axetil		CXA	68	16.2	10.3	73.5
CAZ_ND30	Ceftazidime		CAZ	30	3.3	0	96.7
CTX_ND30	Cefotaxime		CTX	34	14.7	5.9	79.4
CFP_ND75	Cefoperazone		CFP	38	7.9	18.4	73.7
FEP_ND30	Cefepime		FEP	28	0	0	100
CZO_ND30	Cefazolin		CZO	48	31.2	10.4	58.4
PIP_ND100	Piperacillin		PIP	22	13.6	13.6	72.8
TZP_ND100	Piperacillin/Tazobactam		TZP	36	0	0	100
TIC_ND75	Ticarcillin		TIC	28	25	17.9	57.1
TCC_ND75	Ticarcillin/Clavulanic acid		TCC	29	0	6.9	93.1
IPM_ND10	Imipenem		IPM	38	0	0	100
MEM_ND10	Meropenem		MEM	27	0	0	100
FOX_ND30	Cefoxitin		FOX	54	29.6	0	70.4
OXA_ND1	Oxacillin		OXA	4	0	0	100
TEC_ND30	Teicoplanin		TEC	10	10	0	90
CLI_ND2	Clindamycin		CLI	59	64.4	3.4	32.2
ERY_ND15	Erythromycin		ERY	57	80.7	1.8	17.5
AMK_ND30	Amikacin		AMK	86	1.2	3.5	95.3
GEN_ND10	Gentamicin		GEN	57	17.5	0	82.5
TOB_ND10	Tobramycin		TOB	54	29.6	0	70.4
CLR_ND15	Clarithromycin		CLR	7	71.4	0	28.6
CHL_ND30	Chloramphenicol		CHL	37	37.8	0	62.2
CIP_ND5	Ciprofloxacin		CIP	76	11.8	10.6	77.6
LVX_ND5	Levofloxacin		LVX	70	7.1	10	82.9
SXT_ND1.2	Trimethoprim/Sulfamethoxazole		SXT	33	66.7	3	30.3
	N: Số chủng được test với đĩa kháng sinh

 
BẢNG 3:
SỰ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA NHÓM CẦU KHUẨN GRAM (+)
KHOA TAI MŨI HỌNG – NĂM 2013
 

All Gram-positive organisms*
Data files=np.vnm.bdg.xls, sp.vnm.bdg.xls, wd.vnm.bdg.xls
Number of isolates = 64
Use expert interpretation rules
Khoa Phong=Tai Mui Hong
X_NGAYNHAN=01/01/2013 : 31/05/2013
Code	Antibiotic name	Code	N	%R	%I			%S
AMP_ND10	Ampicillin	AMP	3	0	0			100
AMC_ND20	Amox/Clavulanic acid	AMC	4	25	0			75
CXA_ND30	Cefuroxime axetil	CXA	48	20.8	2.1			77.1
CZO_ND30	Cefazolin	CZO	45	31.1	8.9			60
FOX_ND30	Cefoxitin	FOX	52	30.8	0			69.2
CLI_ND2	Clindamycin	CLI	57	64.9	3.5			31.6
AMK_ND30	Amikacin	AMK	49	2	6.2			91.8
GEN_ND10	Gentamicin	GEN	37	27	0			73
CLR_ND15	Clarithromycin	CLR	5	100	0			0
CIP_ND5	Ciprofloxacin	CIP	46	17.4	17.4			65.2
LVX_ND5	Levofloxacin	LVX	38	10.5	18.4			71.1

 
*All Gram-positive organisms:
Enterococcus sp(2).Staphylococcus aureus (10) Staphylococcus,SCN(38). 
Strep. pneumoniae (6), Streptococcus sp(8).
BẢNG 4:
SỰ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA NHÓM TRỰC KHUẨN KHÔNG LÊN MEN GRAM (-) KHOA TAI MŨI HỌNG – NĂM 2013
 

All non-fermenting gram negative rods*
Data files=np.vnm.bdg.xls, sp.vnm.bdg.xls, wd.vnm.bdg.xls
Number of isolates = 17
Use expert interpretation rules
Khoa Phong=Tai Mui Hong
X_NGAYNHAN=01/01/2013 : 31/05/2013
Code	Antibiotic name	Code	N	%R			%I		%S
CAZ_ND30	Ceftazidime	CAZ	14	7.1			0		92.9
CTX_ND30	Cefotaxime	CTX	10	50			20		30
FEP_ND30	Cefepime	FEP	12	0			0		100
PIP_ND100	Piperacillin	PIP	5	0			40		60
TZP_ND100	Piperacillin/Tazobactam	TZP	13	0			0		100
TIC_ND75	Ticarcillin	TIC	5	20			20		60
TCC_ND75	Ticarcillin/Clavulanic acid	TCC	8	0			12.5		87.5
IPM_ND10	Imipenem	IPM	14	0			0		100
MEM_ND10	Meropenem	MEM	12	0			0		100
AMK_ND30	Amikacin	AMK	13	0			0		100
GEN_ND10	Gentamicin	GEN	6	0			0		100
CIP_ND5	Ciprofloxacin	CIP	13	0			0		100
LVX_ND5	Levofloxacin	LVX	12	0			0		100

 
*All non-fermenting gram negative rods: Pseu. aeruginosa(9) Pseudomonas sp (1) Acinetobacter sp.(5)
 
BẢNG 5:
SỰ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA NHÓM TRỰC KHUẨN KHÔNG LÊN MEN GRAM (-) KHOA TAI MŨI HỌNG – NĂM 2013

All Enterobacteriaceae*
Data files=np.vnm.bdg.xls, sp.vnm.bdg.xls, wd.vnm.bdg.xls
Number of isolates = 25
Use expert interpretation rules
Khoa Phong=Tai Mui Hong
X_NGAYNHAN=01/01/2013 : 31/05/2013
Code	Antibiotic name	Code	N	%R			%I		%S
CXA_ND30	Cefuroxime axetil	CXA	18	5.6			33.3		61.1
CAZ_ND30	Ceftazidime	CAZ	16	0			0		100
CTX_ND30	Cefotaxime	CTX	21	0			0		100
FEP_ND30	Cefepime	FEP	16	0			0		100
PIP_ND100	Piperacillin	PIP	12	0			8.3		91.7
TZP_ND100	Piperacillin/Tazobactam	TZP	23	0			0		100
TIC_ND75	Ticarcillin	TIC	13	30.8			15.4		53.8
TCC_ND75	Ticarcillin/Clavuacid	TCC	18	0			5.6		94.4
IPM_ND10	Imipenem	IPM	24	0			0		100
MEM_ND10	Meropenem	MEM	15	0			0		100
AMK_ND30	Amikacin	AMK	24	0			0		100
GEN_ND10	Gentamicin	GEN	14	0			0		100
CIP_ND5	Ciprofloxacin	CIP	17	5.9			0		94.1
LVX_ND5	Levofloxacin	LVX	20	5			0		95

 
*All Enterobacteriaceae* 25,  Klebsiella sp.9, Klebsiella pneumoniae 3, Morganella morganii 1 Enterobacter sp.9 Citrobacter sp.1 Escherichia coli 2
Tóm lại, các chủng vi khuẩn gây bệnh thường gặp phân lập được tại khoa Tai Mũi Họng trong 5 tháng đầu năm 2013 vẫn còn nhạy cảm rất nhiều loại kháng sinh. Các KS đại diện cho cả 3 nhóm vi khuẩn được gợi ý như sau: Dựa trên sự nhạy cảm các KS:  Amoxicilin + A.clavulanic 75%, Amikacin 91.8 – 100 %, Ciprofloxacin 65 – 100%, Levofloxacin 71 – 100%, Gentamicin 73 – 100%, Cefuroxime axetil 61 – 77%  và , Ceftazidime 93 – 100%  (chỉ nên dùng với các trường hợp viêm nhiễm nghi do P. aeruginosa). Bên cạnh cần có những can thiệp ngoại khoa (nhỏ thuốc sát trùng bằng nước muối sinh lý,  chọc rửa xoang, phẫu thuật) và điều trị các vi khuẩn kỵ khí (nếu có) sẽ góp phần tích cực trong điều trị các bệnh lý về TMH có  hiệu quả hơn.
Chúng tôi sẽ báo cáo thêm về kết quả nuôi cấy phân lập vi khuẩn và sự nhạy cảm KS  vào cuối năm 2013 .
Kết quả nghiên cứu của một số tác giả cho thấy:  Một số nhóm kháng sinh còn nhạy cảm tốt là Ciprofloxacin (77%), Amoxicillin + acid clavulanic (87%) và Levofloxacin (92%). Đối với kháng sinh họ Imipenem, Vancomycin, Linezoid tuy nhạy cảm 100% nhưng không nên sử dụng trong điều trị VXHMT thông thường. Chỉ sử dụng trong những trường hợp nặng, cấp cứu hoặc biến chứng đe doạ đến tính mạng. (1).
TÀI  LIỆU  THAM  KHẢO :
1. Khảo sát vi trùng và kháng sinh đồ trong viêm xoang hàm mạn tính tại BV Tai Mũi họng , 2008 Nguyễn Anh Tuấn*, Nguyễn Thị Ngọc Dung*, Phạm Hùng Vân
2. Tần suất VKGB và Kháng KS trong viêm xoang tại khoa TMH 2009 – BV Bình Định, Hùynh Tôn Kiều Oanh.